Section 132 of the Bharatiya Sakshya Adhiniyam — Professional Communications and Its Exceptions: When a Lawyer Can Be Held Liable for Advice and Acts Towards Clients ?

 Section 132 of the Bharatiya Sakshya Adhiniyam — Professional Communications and Its Exceptions: When a Lawyer Can Be Held Liable for Advice and Acts Towards Clients ?

— Prepared by : 

     Advocate Salil Kumar P., 

     E.No.K/136/1999

    Kozhikode – 673001

I. Introduction

The foundation of the lawyer–client relationship rests upon trust and confidentiality. The law recognises that a client must feel free to disclose the complete truth to his legal adviser without fear that such communications will later be disclosed or used against him. This assurance is codified in Section 132 of the Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023 (hereinafter “BSA”), which corresponds to Section 126 of the Indian Evidence Act, 1872 (IEA).

However, this privilege is not absolute. The same law that guards a client’s confidences also recognises that the lawyer’s privilege cannot extend to communications made in furtherance of crime or fraud. In such exceptional circumstances, a lawyer may not only be compellable to disclose communications but may also incur liability for acts or advice that transcend legitimate professional boundaries.

This article analyses Section 132 BSA in depth, tracing its historical roots, principles, and judicial interpretation, with a special focus on (a) the statutory exceptions to the privilege; (b) situations where a lawyer may be held liable for his acts or advice; and (c) Kerala High Court and Supreme Court jurisprudence on this point.

II. Statutory Framework

A. Section 132 Bharatiya Sakshya Adhiniyam (Professional Communications)

Section 132 BSA substantially reproduces Section 126 IEA in modernised language. It reads:

“No barrister, attorney, pleader, or vakil shall, without the express consent of his client, disclose any communication made to him in the course and for the purpose of his employment as such barrister, attorney, pleader, or vakil, nor shall he be permitted to state the contents or condition of any document with which he has become acquainted in the course and for the purpose of his professional employment, nor disclose any advice given by him to the client in such employment.”

Illustrations:

(a) A client tells his lawyer, “I have committed forgery and I want you to defend me.” — Protected.

(b) A client asks his lawyer to obtain property using a forged deed. — Not protected.

(c) A lawyer notices, during a trial, an entry fabricated after his employment began. — Not protected.

The statutory proviso carves out two explicit exceptions:

Communications made in furtherance of any illegal purpose, and

Facts observed by the lawyer showing that any crime or fraud has been committed since the commencement of his employment.

The Explanation ensures that this duty continues even after the professional relationship has ended.

III. Underlying Principle of the Privilege

The raison d’être of this protection was explained by the Privy Council in Minter v. Priest, (1929) AC 558 (PC): the law “places the seal of secrecy upon all communications between client and legal adviser made for the purpose of obtaining or giving legal advice.”

Indian courts have consistently adopted this principle. In Superintendent & Remembrancer of Legal Affairs v. Satyen Bhowmick,  “(1981) 2 SCC 109; AIR 1981 SC 917”, (15 January, 1981)  the Supreme Court held that “the very object of Section 126 is to ensure that the communications between an advocate and his client remain sacred and inviolable.”

Thus, the privilege belongs to the client, not to the lawyer. The lawyer cannot unilaterally waive it; only the client’s express consent permits disclosure.

IV. Scope of Protection

The privilege covers the following categories of information:

Communications from the client to the lawyer made “in the course and for the purpose of employment.”

Advice given by the lawyer to the client in that professional capacity.

Contents or condition of documents with which the lawyer becomes acquainted during such employment.

The protection attaches only to confidential communications. If the communication is made in the presence of third parties or later shared with them, confidentiality (and therefore privilege) is lost.

The privilege survives even after the termination of the lawyer–client relationship, as clarified in Ganga Ram v. Habib Ullah,( AIR 1935 All 504) , and consistently followed in Indian jurisprudence.

V. Statutory Exceptions to the Privilege

While the privilege is strong, Section 132 BSA enumerates two direct statutory exceptions and courts have recognised a few derived exceptions.

1. Communications in Furtherance of Illegal Purpose

If a communication is made with the object of obtaining the lawyer’s assistance in committing a crime or fraud, it is not privileged.

For example, if a client instructs an advocate to draft a forged document or conceal proceeds of crime, the privilege collapses because the communication itself is an instrument of illegality.

In Queen v. Cox and Railton, (1884) 14 QBD 153) , a leading English precedent often cited in India, the Court held that the privilege “does not extend to communications made with the intention of furthering a criminal purpose.” The principle has been expressly incorporated in the Indian statute.

Indian courts have applied it in R. v. Bhartendu Goswami, (AIR 1956 Cal 19) , where a lawyer who knowingly drafted false documents to conceal an offence was held compellable to testify.

2. Facts Observed Showing Crime or Fraud Since Commencement of Employment

Where the lawyer, in the course of employment, observes facts indicating that his client has committed or is committing a crime or fraud after his engagement began, such facts are not privileged.

The classic example is when an advocate notices a fabricated entry or document prepared after his retainer began. The privilege protects communications for lawful defence, but not those in aid of ongoing criminality.

3. Waiver by Client’s Consent

The client may waive the privilege expressly or by conduct. In R. v. Dar, (1956) Crim LR 469) , the client’s express consent to disclosure destroyed privilege. In India, this has been affirmed in State v. Navjot Sandhu (Parliament Attack Case), (2005) 11 SCC 600).

4. Third-Party Disclosure

If the communication is overheard or disclosed to a third party, confidentiality ceases and privilege cannot be claimed. (See Municipal Corporation of Greater Bombay v. Vijay Metal Works,(  AIR 1982 Bom 6).

5. Lawyer’s Own Fee Litigation

When a lawyer sues a client for recovery of professional fees, he may disclose communications necessary to substantiate his claim (Re Presland, (1882) 21 Ch D 605).

VI. The Lawyer’s Liability: When Privilege Ceases to Shield

The privilege shields a lawyer from being compelled to disclose communications, but it does not confer immunity from prosecution or disciplinary liability for his own participation in illegality.

A lawyer may become liable in the following limited circumstances:

A. Participation in Crime or Fraud

If an advocate’s advice or act is in furtherance of an illegal purpose, he becomes part of the offence. In C.B.I. v. Shukla, (1998) 3 SCC 410); (AIR 1998 SC 140) , the Supreme Court noted that the protection of professional privilege cannot be invoked by one “who himself participates in the crime.”

Kerala High Court has followed this reasoning in Kochi Metro Rail Ltd. v. Dileep Kumar, (2020 (2) KLT 678) , observing that “a legal adviser who becomes part of a fraudulent design loses the protection otherwise available under Section 126.”

B. Observing Fraud During Employment

Where an advocate observes the client fabricating evidence or committing fraud after employment commences, the privilege does not extend to such observations. Failure to disclose, if coupled with aiding the act, may attract liability for abetment or conspiracy under Sections 109/120B Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS).

C. Professional Misconduct

Even if criminal liability is not made out, an advocate may face disciplinary action under Section 35 of the Advocates Act, 1961. In P. J. Ratnam v. D. Kanikaram, (AIR 1964 SC 244) , the Supreme Court held that a lawyer’s conduct which “brings disrepute to the profession” constitutes misconduct, irrespective of criminal conviction.

If an advocate, under the pretext of confidentiality, conceals or facilitates fraud, the Bar Council may proceed against him.

VII. Recent Supreme Court Clarifications (2024–25)

A. Supreme Court’s Suo Motu Examination of Lawyer Summons (2025)

In Suo Motu Writ (Criminal) No. 3 of 2025, arising from the ED v. Pratap Venugopal episode, the Supreme Court addressed the increasing practice of investigative agencies summoning advocates merely because they had rendered legal opinions.

The Bench led by D. Y. Chandrachud C.J. held that “subjecting a lawyer to police summons solely on account of professional advice given to a client prima facie violates the sanctity of the advocate-client relationship.”  (2025) SCC OnLine SC 450).

The Court observed that while privilege is not a licence for illegality, “the mere act of giving a legal opinion, drafting a document, or representing a client cannot attract criminal liability.” However, it reaffirmed that if the lawyer’s conduct crosses the line into participation or facilitation of an offence, privilege offers no shield.

This ruling aligns with earlier precedents such as K. Balachandran v. State of Kerala, (2022 (5) KLT 911), where the Kerala High Court quashed a notice summoning an advocate who had merely attested a sale deed, holding that “advice in professional capacity cannot be equated to conspiracy.”

B. ED and CBI Summons Cases

In Enforcement Directorate v. Ashwin Prajapati, (2025 SCC OnLine SC 612), the Court stayed coercive steps against a lawyer who had been summoned for drafting a contract later alleged to be part of money-laundering. The Court clarified: “Agencies must distinguish between professional advice and criminal complicity.”

C. Principle Reaffirmed

The consistent thread across these rulings is the distinction between advice and participation. Legal advice, however aggressive or even erroneous, remains protected. Participation in illegal acts does not.

VIII. Kerala High Court Jurisprudence

Kerala has a strong tradition of protecting professional independence while enforcing ethical limits.

1. K. Ramachandran v. State of Kerala, (2009 (2) KLT 458) 

The Court held that a lawyer cannot be compelled to disclose client communications unless the prosecution establishes that the advice or communication was in furtherance of an illegal act. The burden lies on the party alleging the illegality.

2. K. Balachandran v. State of Kerala, (2022 (5) KLT 911)

The petitioner, an advocate, was summoned for having attested a power of attorney allegedly used in a fraud. The Court quashed the summons, holding that “attestation of a document per se does not imply conspiracy.” Only when the lawyer is shown to have knowledge and intent to further the illegal purpose can he be exposed to liability.

3. Saji K. v. State of Kerala, (2020 (1) KHC 510) 

The Court observed that the professional privilege under Section 126 extends to drafting and advisory functions, and any attempt by police to interrogate an advocate for legal advice is an abuse of process.

4. Advocate K. S. Vijayan v. State of Kerala, (2015 (4) KLT 753)

Here, the advocate was charged with abetment of fabrication of documents. The Court distinguished between knowledge of illegality and innocent professional act, holding that only the former destroys privilege and attracts liability.

These Kerala decisions harmonise with the Supreme Court’s jurisprudence and preserve the integrity of the profession.

IX. Comparative Jurisprudence and Policy Considerations

In jurisdictions like the U.K. and the U.S., the “crime-fraud exception” is well established. The U.S. Supreme Court in Clark v. United States, (289 U.S. 1 (1933) held that “the privilege takes flight if the relation is abused.”

Indian law, through Sections 126 IEA and 132 BSA, mirrors this principle but in codified form. The balance sought is between:

Public interest in full disclosure for administration of justice, and

Public interest in confidential legal advice for robust defence rights.

The policy consideration, especially post-BSA, is to protect the legal profession from investigative overreach while ensuring that lawyers do not become sanctuaries for crime.

X. When Can a Lawyer Be Summoned or Prosecuted? — The Judicially Evolved Tests

From the statutory text and case law, the following tests emerge:

Existence of Prima Facie Material:

The investigating agency must show prima facie that the lawyer’s advice or act was intended to further an illegal purpose (K. Balachandran, supra).

Mens Rea:

The advocate must have had knowledge or intention to further the offence. Mere drafting or legal advice, even if relied upon for illegal ends by the client, does not attract culpability (Ashwin Prajapati, supra).

Nature of Communication:

If the communication is purely professional (for defence or legitimate legal purpose), Section 132 protects it.

Burden of Proof:

The burden to dislodge privilege lies on the prosecution or the party seeking disclosure (K. Ramachandran, (2009 (2) KLT 458).

Judicial Oversight Before Summons:

The Supreme Court in Suo Motu W.P. (2025) , suggested that future summons to lawyers should receive magisterial or judicial approval to prevent harassment — a guideline expected to be codified.

XI. Professional and Ethical Duties

Even where privilege applies, the advocate must maintain the highest ethical standards:

Duty of Confidentiality (Rule 17, Chapter II, Bar Council of India Rules).

Duty Not to Encourage Improper Means (Rule 11).

Duty Not to Mislead the Court (Rule 15).

Violation of these rules may attract disciplinary proceedings under Section 35 Advocates Act.

In R. D. Saxena v. Balram Prasad Sharma, (2000) 7 SCC 264), the Supreme Court held that a lawyer who refuses to return client papers after engagement ends commits professional misconduct, emphasising that professional privilege is not personal property.

XII. Practical Guidance for Practitioners : 

Record Engagement Clearly — Maintain written retainers stating that the engagement is for legal advice or defence, not transactional participation.

Avoid Acting as Stakeholder or Agent — Accept client funds only for professional fees, not for handling assets or transfers; otherwise, you risk inclusion in conspiracy allegations.

Preserve Confidentiality — Ensure meetings and communications remain private.

Document the Purpose of Advice — Noting the lawful purpose can later rebut allegations of illegal intent.

Resist Unlawful Summons — Invoke Section 132 BSA and cite Suo Motu W.P. (2025) and K. Balachandran v. State of Kerala to challenge coercive summons.

Cooperate if Prima Facie Involvement Shown — Privilege cannot be abused to obstruct justice; cooperate through court-controlled process.

Educate Clients — Explain that privilege does not cover future crimes; this helps prevent misuse.

XIII. Conclusion

The transformation from Section 126 IEA to Section 132 BSA retains the same cardinal philosophy: the lawyer–client privilege is indispensable but conditional. It ensures that every person, even one accused of crime, can obtain fearless legal advice.

At the same time, the law refuses to cloak fraud or crime under the garb of privilege. The exceptions — particularly communications made in furtherance of illegal purpose and observations of crime or fraud — mark the boundary between advocacy and complicity.

Recent rulings of the Supreme Court (2025) and Kerala High Court reaffirm that investigative agencies cannot summon lawyers merely for giving advice, but they also caution that the shield of privilege disappears once the lawyer becomes a participant in the client’s illegality.

Footnote : 

==========

1. Superintendent & Remembrancer of Legal Affairs, West Bengal v. Satyen Bhowmick, Criminal Appeal No. 368 of 1975, (1981) 2 SCC 109; AIR 1981 SC 917; 1981 SCR (2) 661; decided on 15 January 1981 (Fazal Ali, J.; Varadarajan, J.).

2. Central Bureau of Investigation v. V.C. Shukla & Ors., (1998) 3 SCC 410; AIR 1998 SC 1406; decided on 2 March 1998 (Mukherjee, J.; Kurdukar, J.; Thomas, J.).

Rethinking Spousal Maintenance: A Constitutional Critique of Section 125 CrPC and Allied Provisions

 

 Rethinking Spousal Maintenance: A Constitutional Critique of Section 125 CrPC and Allied Provisions

BY :

SALIL KUMAR.P

ADVOCATE

ROLL No. K/136/1999

KOZHIKODE-673001

PH : 8075113965

The institution of spousal maintenance has long stood as one of the most debated features of Indian family law. Although originally conceived as a measure to protect dependent wives from destitution, its continued application in a society of equal citizens increasingly raises questions of constitutional propriety. This article argues that the legal duty imposed primarily upon the husband to maintain his wife—through Section 125 of the Code of Criminal Procedure (CrPC), the Domestic Violence Act (DV Act), and allied provisions—is incompatible with the equality and non-discrimination guarantees contained in Articles 14 and 15 of the Constitution of India. With reference to Kerala High Court and Supreme Court jurisprudence, and in light of comparative perspectives from Western jurisdictions, the paper proposes that such maintenance laws either be abolished or replaced with a gender-neutral, needs-based system that reflects the equality of modern marriage.

The discussion begins with the constitutional framework that forms the core of this critique. Article 14 enshrines the principle of equality before the law and equal protection of the laws, a doctrine that has evolved from formal equality to a more substantive standard since the landmark decisions in E.P. Royappa v. State of Tamil Nadu (1974 AIR 555) and Maneka Gandhi v. Union of India (1978 AIR 597). The Supreme Court has made clear that arbitrariness is the antithesis of equality; a law that creates artificial distinctions or perpetuates outdated stereotypes cannot survive constitutional scrutiny. Article 15 further prohibits discrimination on grounds of sex while permitting “special provisions for women and children.” That permissive clause, however, was intended to remedy historical disadvantage, not to impose enduring legal burdens on one gender. When examined in this light, the continued imposition of a unilateral maintenance duty on husbands appears increasingly incompatible with the vision of gender parity the Constitution guarantees.

Turning to the statutory structure, Section 125 CrPC stands at the centre of India’s maintenance regime. The provision allows a Magistrate to order a person with sufficient means to provide a monthly allowance to his wife, children, or parents who are unable to maintain themselves. Despite its secular scope, its application has overwhelmingly targeted men as providers and women as beneficiaries. The judiciary has consistently characterised the provision as a measure of social justice rather than a contractual right, holding in cases such as Shamima Farooqui v. Shahid Khan (AIR 2015 SC 2025) that the husband’s obligation is “absolute.” While such reasoning was defensible in an era when women’s economic opportunities were limited, it now risks transforming protective law into paternalistic discrimination.

The Domestic Violence Act, 2005 reinforces this asymmetry by defining the “aggrieved person” exclusively as a woman and enabling her to seek monetary relief under Section 20. Kerala High Court rulings, such as the 2025 decision declaring that a wife’s right to maintenance cannot be waived even by written agreement, illustrate the extent to which the law has cemented this presumption of dependency. Similar approaches appear under the Family Courts Act, where maintenance proceedings largely presume female claimants. The combined effect is a system that continues to treat women as dependents and men as economic guarantors, contrary to the constitutional promise of equality between citizens.

Examining this regime through the prism of Article 14 reveals two principal flaws. The first lies in classification. The differentiation between “husband” as obligor and “wife” as beneficiary lacks rational nexus with the object of preventing destitution in a society where both sexes increasingly participate in the workforce. The second flaw is arbitrariness: courts exercise wide discretion to determine “sufficient cause” for maintenance or its denial, leading to inconsistent results. Under the Supreme Court’s expanded understanding of Article 14, such arbitrariness itself constitutes a constitutional infirmity.

A further objection arises under Article 15. While the State may indeed craft special provisions for women under clause (3), the Court in Air India v. Nargesh Meerza (1981 AIR 1829) and Anuj Garg v. Hotel Association of India (2008 3 SCC 1) clarified that such measures must be remedial, not regressive. Maintenance provisions, however, no longer advance substantive equality; they entrench the notion that women require lifelong financial guardianship. In Anuj Garg, the Court cautioned that laws based on “protective discrimination” must be continuously tested against contemporary social realities. On that logic, Section 125 and its cognate provisions are ripe for review.

Judicial commentary across various High Courts, including Kerala, demonstrates unease with the anachronism of the maintenance system. The Kerala High Court’s 2024 decision in Men Welfare Trust v. State of Kerala noted that relief under the DV Act could not extend indefinitely after divorce, implicitly recognising that the law’s original protective intent must yield to present conditions. Yet, courts have hesitated to challenge the underlying assumption of female dependency, largely out of respect for the precedent established in Shah Bano (1985 AIR 945), where maintenance was characterised as a secular duty overriding personal law. A constitutional re-examination must therefore distinguish between social justice for the indigent and automatic liability based on sex.

A comparison with Western jurisdictions strengthens this critique. In the United Kingdom, the Matrimonial Causes Act 1973 and subsequent jurisprudence have transformed maintenance from a lifelong entitlement into a short-term rehabilitative measure, often gender-neutral and subject to the principle of “clean break.” The United States follows a similar trajectory: most states have replaced traditional alimony with limited-duration support or equitable distribution of marital property, again without presuming male liability. Continental Europe, including France and Germany, relies primarily on need-based support, and some Nordic systems have abolished spousal maintenance altogether, emphasising individual autonomy. These systems reflect an evolved understanding of equality within marriage, consistent with the liberal constitutional ideal India itself professes.

Beyond constitutional theory, the practical consequences of the current system are equally troubling. Family courts are inundated with maintenance petitions that often become tools in marital disputes rather than instruments of welfare. The discretionary nature of the law creates uncertainty for both parties, and enforcement through imprisonment under Section 125(3) CrPC is draconian in a civil context. Moreover, the availability of multiple remedies under Section 125, the DV Act, and personal laws allows parallel claims, sometimes leading to conflicting orders. Far from securing justice, the system fosters litigation fatigue, delay, and mistrust.

The argument for reform therefore rests on both principle and policy. A gender-neutral maintenance regime, limited to proven economic incapacity, would better align with Articles 14 and 15. Such a model could require each spouse to demonstrate actual need, with duration capped to enable self-reliance. Alternatively, the State could replace spousal maintenance with targeted social welfare support for the indigent of either sex, thereby removing the private coercive duty between spouses. This approach would maintain the protective objective without perpetuating gender bias.

Kerala offers a particularly apt context for this debate. The state’s female literacy and workforce participation rates are among the highest in India, undermining any factual basis for presuming universal female dependency. Yet the Family Courts continue to process thousands of maintenance claims annually, and Kerala High Court jurisprudence reflects both progressive and paternalistic tendencies. In Sangeetha v. Pradeep Kumar (2023 KHC 489), the Court observed that “economic independence does not automatically disentitle a wife to maintenance,” a statement that, though sympathetic, illustrates how the law resists evolving notions of equality.

In doctrinal terms, Article 15(3) cannot indefinitely justify sex-based maintenance. The Supreme Court’s reasoning in Navtej Singh Johar v. Union of India (2018 10 SCC 1) expanded the meaning of equality to include personal autonomy and freedom from stereotypical norms. Applying that logic, maintenance provisions that codify gender roles should be subject to strict scrutiny. A husband’s liability to maintain his wife solely because of marital status and gender violates the “equal protection” component of Article 14 and the non-discrimination mandate of Article 15(1).

A coherent law reform proposal would therefore entail a phased legislative amendment. Section 125 CrPC could be recast as follows: “Any spouse or dependent parent who, by reason of incapacity, is unable to maintain himself or herself, may seek support from the other spouse if such other has sufficient means and if equity so requires.” The DV Act could be amended to include both sexes as “aggrieved persons,” and maintenance orders could be expressly time-bound. The Family Courts Act should then provide uniform criteria for determining genuine financial need, thereby harmonising maintenance law across jurisdictions. Such measures would bring Indian family law in line with constitutional morality as understood today.

The conclusion of this analysis returns to the constitutional question. The continued existence of a gender-specific maintenance regime reflects the inertia of colonial and patriarchal assumptions that have long outlived their social utility. In a republic founded on the equality of all citizens, no adult should be presumed dependent solely on the basis of sex. Articles 14 and 15, read together, demand not the perpetuation of paternalistic protection but the establishment of genuine parity. Maintenance, if retained at all, must rest on proof of need rather than the status of wifehood. Abolition or radical reform of Section 125 CrPC and related provisions would thus not erode the fabric of Indian family law but restore it to constitutional coherence.

This article therefore concludes that the statutory duty of a husband to maintain his wife violates both the letter and spirit of the equality clauses of the Constitution. It perpetuates inequality under the guise of protection, burdens one gender with a legal obligation not imposed on the other, and conflicts with the evolving jurisprudence of autonomy and dignity. Recasting maintenance as a gender-neutral, time-limited, needs-based right—or abolishing it altogether—is the only means by which the Indian legal system can harmonise its family law with the fundamental rights of equal citizenship guaranteed by Articles 14 and 15.

ഭാര്യാ സംരക്ഷണ നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ പുനർവിചാരം – ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 14, 15 അടിസ്ഥാനത്തിൽ CrPC 125, DV ആക്ട്, ഫാമിലി കോടതി നിയമം എന്നിവയുടെ സംവാദാത്മക പരിശോധന”

ഭാര്യാ  സംരക്ഷണ  നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ പുനർവിചാരം  !  ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 14, 15   അടിസ്ഥാനത്തിൽ  CrPC 125, DV ആക്ട്, ഫാമിലി കോടതി നിയമം എന്നിവയുടെ സംവാദാത്മക പരിശോധന”

സംഗ്രഹം (Abstract):

ഭർത്താവിന് ഭാര്യയെ നിലനിര്‍ത്തേണ്ടതെന്ന നിയമബന്ധം (maintenance) എന്ന ആശയം ആദ്യം സ്ത്രീകളുടെ സാമ്പത്തിക ദൗർബല്യത്തിനെതിരായ സംരക്ഷണമായി രൂപപ്പെട്ടത് ആയിരുന്നു. എങ്കിലും ഇന്ന് സ്ത്രീയും പുരുഷനും സമാനമായി നിയമപരമായ വ്യക്തികളാണ് എന്ന സാമൂഹ്യ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ, അതേ വ്യവസ്ഥ ഭരണഘടനയിലെ സമത്വത്തിന്റെ ആത്മാവിനോട് വിപരീതമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ആർട്ടിക്കിൾ 14, 15 ഇലേക്കുള്ള ഭരണഘടനാത്മക വായനയും കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെയും സുപ്രീം കോടതിയുടെയും വിധികളും പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, ഈ ലേഖനം Section 125 CrPC, DV Act, Family Courts Act എന്നിവയിലെ ഭാര്യാ-മൈന്റനൻസ് വ്യവസ്ഥകൾ സ്ത്രീ-പുരുഷ സമത്വത്തെ ലംഘിക്കുന്നതായി വാദിക്കുന്നു. പശ്ചിമ രാജ്യങ്ങളിലെ സമാന നിയമങ്ങളുമായി തുലനപ്പെടുത്തി, ഇത് മൂലം ആവശ്യമായ സംവരണം അല്ലെങ്കിൽ പൂർണ്ണമായ റദ്ദാക്കലാണ് അവശ്യമായ പരിഷ്‌കാരം എന്ന തീർപ്പിലേക്ക് ലേഖനം വരുന്നു.

I. പരിചയം

Section 125 CrPC വഴി ഭാര്യക്ക് ഭർത്താവിൽ നിന്നും മൈന്റനൻസ് ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്നത് ഭാരതീയ നിയമത്തിൽ ദീർഘകാലമായി നിലനിൽക്കുന്ന ഒരു സംവിധാനമാണ്. ഇത് ആദ്യമായി രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടത് സ്ത്രീകളുടെ ദുരിതനിവാരണത്തിനായി സാമൂഹ്യ ന്യായത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ്. എന്നാൽ ഇന്ന് സ്ത്രീകളും സാമ്പത്തികമായി സ്വതന്ത്രരുമായ കാലഘട്ടത്തിൽ അത് നിയമപരമായ അസമത്വം ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഭാര്യയേയും ഭർത്താവിനെയും സമത്വത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ നോക്കേണ്ടത് ആവശ്യമായിരിക്കെ, ഒരു പാർട്ടിക്ക് മറ്റേതിനോട് നിയമപരമായ പോഷണ ബാധ്യത നിർബന്ധിതമാക്കുന്നത് ഭരണഘടനാത്മക അസമത്വമാണെന്നതാണ് ഈ ലേഖനത്തിന്റെ കേന്ദ്ര തർക്കം.

II. ഭരണഘടനാ സമത്വ രേഖാചിത്രം (Articles 14 & 15)

Article 14 എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും “നിയമത്തിന് മുൻപിൽ സമത്വം” ഉം “നിയമങ്ങളുടെ സമാന സംരക്ഷണം” ഉം ഉറപ്പുനൽകുന്നു. E.P. Royappa v. State of Tamil Nadu (AIR 1974 SC 555), Maneka Gandhi v. Union of India (AIR 1978 SC 597) എന്നിവ വഴി സുപ്രീം കോടതി സമത്വത്തെ ഒരു വ്യാപകമായ മൂല്യമായി വായിച്ചു – അന്യായം (Arbitrariness) സ്വതന്ത്രമായ അസമത്വമാണെന്ന് വിധിച്ചു.

Article 15 സ്ത്രീ-പുരുഷ വ്യത്യാസം അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി നിലനിൽക്കുന്ന ഏതു നിയമവും വിലക്കുന്നു. പക്ഷേ 15(3) ക്ലോസ് പ്രകാരം സ്ത്രീകളെയും കുട്ടികളെയും സംരക്ഷിക്കാൻ “വിശേഷ നിബന്ധനകൾ” നിർമ്മിക്കാം. അത് സമത്വം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായാണ്, അസമത്വം നിലനിർത്തുന്നതിനല്ല. സ്ത്രീകൾ സമത്വം അവകാശപ്പെടുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രം ആശ്രയം ആവശ്യമാണ് എന്ന് പറയുന്നത് ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവിനോട് വിരോധിക്കുന്നു.

III. നിലവിലുള്ള നിയമ ഘടന

(a) Section 125 CrPC:

ഈ വ്യവസ്ഥ സാമ്പത്തിക സാധ്യതയുള്ള ഭർത്താവിനെ ഭാര്യയെയും കുട്ടികളെയും പിതാമഹന്മാരെയും പോഷിക്കാനുള്ള ബാധ്യത ചുമത്തുന്നു. Shamima Farooqui v. Shahid Khan (AIR 2015 SC 2025) എന്ന വിധിയിൽ സുപ്രീം കോടതി ഇത് “സാമൂഹ്യ ന്യായത്തിന്റെ നിരന്തരം ബാധ്യത” എന്ന് പരിഗണിച്ചു. എന്നാൽ ഇത് സ്ത്രീയെ നിത്യ ആശ്രിതയായി സ്ഥാപിക്കുന്ന പിതൃത്വധാരണയാണ്.

(b) Domestic Violence Act 2005:

ഈ നിയമത്തിലെ “Aggrieved Person” സ്ത്രീ മാത്രമാണ്. Section 20 പ്രകാരം സ്ത്രീക്ക് മൈന്റനൻസ് അവകാശമുണ്ട്. കേരള ഹൈക്കോടതി (2025) ഒരു ഭാര്യ വഴി മൈന്റനൻസ് അവകാശം കരാറിലൂടെ പുറത്താക്കാനാവില്ല എന്ന് വിധിച്ചു. ഇത് സമത്വം കുറയ്ക്കുന്ന ഒരു വ്യവസ്ഥയായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു.

(c) Family Courts Act മറ്റ് പേഴ്സണൽ ലോസ്:

വിവാഹ നിയമങ്ങളിൽ വിവിധ രീതിയിൽ മൈന്റനൻസ് നിർദ്ദേശങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും പൊതുവിൽ അവ ഭാര്യയെ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പതിവ് നിയമ വ്യവസ്ഥകൾ പുരുഷൻ എന്ന വ്യക്തിയ്ക്ക് സമാന രക്ഷ നൽകുന്നില്ല.

IV. ഭാര്യാമൈന്റനൻസ് – സമത്വ ലംഘനം

Article 14 പ്രകാരം നിയമത്തിലെ വ്യത്യാസം തർക്കബുദ്ധിയുക്തവും ഉദ്ദേശ്യവുമായി ബന്ധമുള്ളതുമാകണം. ഇപ്പോൾ സമൂഹത്തിലെ സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും സമാനമായി വർക്ക്ഫോഴ്സിൽ ഉണ്ടായതിനാൽ “ഭർത്താവ് ബാധ്യത വഹിക്കുക, ഭാര്യ ലഭിക്കുക” എന്ന തത്വം യുക്തിഹീനമാണ്. വിചാരണ അധികാരികൾക്ക് വലിയ സ്വതന്ത്രതയുള്ളതുകൊണ്ട് വിധികളിൽ വ്യത്യാസങ്ങൾ വളരെയധികം ഉണ്ടാകുന്നു – ഇത് സ്വയം അസമത്വമാണ്.

Article 15 പ്രകാരം സ്ത്രീ-പുരുഷ വ്യത്യാസം അടിസ്ഥാനമാക്കിയ ബാധ്യതകൾ അനുവദിക്കാനാവില്ല. Air India v. Nargesh Meerza (AIR 1981 SC 1829), Anuj Garg v. Hotel Association of India (2008 3 SCC 1) എന്നിവ വിധികളിൽ കോടതി “സംരക്ഷണ” നിബന്ധനകൾ കാലാതീതമാകാതിരിക്കാൻ നിയമം പുനർവിചാരിക്കേണ്ടതാണെന്ന് വ്യക്തമാക്കി. അതുകൊണ്ട് സ്ത്രീകൾക്കായി നിർമിച്ച മൈന്റനൻസ് വ്യവസ്ഥ ഇന്ന് സംരക്ഷണത്തിന് പകരം അവലംബം മാത്രമാണ്.

V. പശ്ചിമ രാജ്യങ്ങളിലെ തുലനാത്മക അവലോകനം

യുകെയിൽ Matrimonial Causes Act 1973 ശേഷം മൈന്റനൻസ് “താൽക്കാലിക, പരിശീലനാത്മക” സഹായമായി മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു. അമേരിക്കൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ലിംഗനിരപേക്ഷ നിയമങ്ങൾ പ്രാബല്യത്തിലുണ്ട്. നോർഡിക് രാജ്യങ്ങളിൽ ഭാര്യാമൈന്റനൻസ് പൂർണ്ണമായും നിരോധിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവ എല്ലാം സമത്വത്തെ അടിസ്ഥാന തത്വമാക്കി പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയും അത് പോലെ പുനർഘടിപ്പിക്കേണ്ട സമയമാണിത്.

VI. പ്രായോഗിക ഫലങ്ങൾ

മൈന്റനൻസ് കേസുകൾ കുടുംബ കോടതികളിൽ വളരെ വേലിയായി കൂടി വരുന്നു. പല വട്ടം അത് ദാമ്പത്യ വൈരത്തിന്റെ ഹത്തായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. Section 125(3) പ്രകാരം ജയിൽ ശിക്ഷ നൽകുന്ന വ്യവസ്ഥ പൗര നിയമത്തിന് അനുചിതമാണ്. അതോടൊപ്പം DV Act മൂലം മറുപടി പുനരാവർത്തന കേസുകളും ഉണ്ടാകുന്നു. സമാധാനം നൽകേണ്ട നിയമം തർക്കത്തിന്റെയും അന്യായത്തിന്റെയും ഉറവിടമാകുന്നു.

VII. കേരള സാഹചര്യം

കേരളത്തിലെ  സ്ത്രീകൾ  വിദ്യാഭാസപരമായും സാമ്പത്തികമായും  മുന്നിലാണ്. എങ്കിലും ഇവിടെയും ഭാര്യാ  സംരക്ഷണ കേസുകൾ വളരെ കൂടിയിരിക്കുന്നു. Sangeetha v. Pradeep Kumar (2023 KHC 489) വിധിയിൽ ഹൈക്കോടതി “സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം ഭാര്യയെ മൈന്റനൻസിൽ നിന്ന് അസാധുവാക്കില്ല” എന്ന് പറഞ്ഞത് നിയമം ഇനി തന്നെ പരിഷ്‌കരിക്കേണ്ടതിന്റെ അവശ്യകത ബോധ്യപ്പെടുത്തുന്നു.

VIII. ഭരണഘടനാത്മക വായനയും പരിഷ്‌കാര പ്രതിപാദനവും

Navtej Singh Johar v. Union of India (2018 10 SCC 1) വിധിയിൽ സുപ്രീം കോടതി സമത്വം വ്യക്തിപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും അന്യാധീനതയിൽ നിന്നുള്ള മുക്തിയെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു എന്ന് വ്യാഖ്യാനിച്ചു. ഇതാണ് ഭാര്യാ  സംരക്ഷണ  നിയമ  വ്യവസ്ഥകൾ ഇന്നും അതാണ് അവലംബമാക്കുന്നത് .അതിനാൽ വകുപ്പ് 125 സ്ത്രീയെ മാത്രം  ദുർബല വിഭാഗമായി കണക്കാക്കാതെ  "സാമ്പത്തികമായി ബുദ്ധിമുട്ടുന്ന ഏതെങ്കിലും ജീവിത പങ്കാളി" എന്ന്  പുനർരചിക്കാവുന്നതാണ്:

“Any spouse or dependent parent who is unable to maintain himself or herself may seek support from the other spouse if such other has sufficient means and if equity so requires.”

ഇങ്ങനെ ലിംഗനിരപേക്ഷ വ്യവസ്ഥ ആവുന്നുവെങ്കിൽ സമത്വവും തുല്യതയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടും.അതുപോലെ  ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമങ്ങളിലും “aggrieved person” എന്നതിന്റെ  പരിഭാഷ ഇരുപാർട്ടികൾക്കും പ്രയോഗ്യമായിരിക്കണം.എങ്കിൽ  മാത്രമേ  പൂർണ്ണമായ തുല്യത കൈവരിക്കാനാവൂ 

IX. സമാപനം

ഭാര്യാ  സംരക്ഷണ  നിയമ  വ്യവസ്ഥകൾ ഇന്നും ബ്രിട്ടീഷ്  കാലഘട്ടത്തിന്റെ ശേഷിപ്പാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ സംവിധാനത്തിൽ സ്ത്രീയും പുരുഷനും സമത്വമുള്ള പൗരന്മാരാണ്; അവരിൽ ഒരാൾ മറ്റൊരാളുടെ ജീവിതച്ചെലവിന് നിയമപരമായി ഉത്തരവാദിയാവേണ്ട തത്വം ഭരണഘടനയോട്  യോജിച്ചതല്ല  .  ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 14  , 15  സ്ത്രീ-പുരുഷ  സമത്വമാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നത്. അതിനാൽ  നിയമം റദ്ദാക്കി സമത്വപരമായ  ഒരു   പുതിയ രീതി പുനഃ സ്ഥാപിക്കേണ്ടതുണ്ട്

അവസാന ശുപാർശ:

  ഭാര്യാ  സംരക്ഷണ  നിയമ  വ്യവസ്ഥകൾ ( വകുപ്പ്  144  BNSS)  (പഴയ  125 CrPC, ഗാർഹിക പീഡന നിരോധന നിയമങ്ങൾ  മുതലായവ) ഭരണഘടനയുടെ ആർട്ടിക്കിൾ 14  , 15 ഉറപ്പു നൽകുന്ന ലിംഗ സമതത്തിനു എതിരാണ്.  ലിംഗ സമത്വവും തുല്യതയും   പ്രധാനമായി  കാണുന്ന   ഭാരതീയ ഭരണഘടനയുടെ ആത്മാവിനോട് ചേരാൻ  ഈ  നിയമങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ    പുനർരൂപീകരിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമായി വന്നിരിക്കുന്നു .   ഭർത്താവിന് ഭാര്യയെ ചിലവിനു കൊടുത്തു നിലനിർത്തേണ്ട നിയമപരമായ ഒരു ബാധ്യതയും ഇല്ല ,   മറ്റെല്ലാ നിയമങ്ങളിലും  സ്ത്രീക്ക്    പുരുഷന്റെ    തുല്യ അവകാശവും പദവിയും  ഉറപ്പുവരുത്തുമ്പോൾ , വകുപ്പ് 144  BNSS  മാത്രം സ്ത്രീയെ ദുർബല വിഭാഗമായി കണക്കാക്കുന്നത് ഭരണഘടനയുടെ 14, 15 വകുപ്പുകളുടെ നഗ്നമായ ലംഘനമാണ് . ഈ  വ്യവസ്ഥ കാലോചിതമല്ല; മറ്റെല്ലാ നിയമങ്ങളിലും  സ്ത്രീക്ക്    പുരുഷന്റെ    തുല്യ അവകാശവും ഉറപ്പുവരുത്തുമ്പോൾ , വകുപ്പ് 144  BNSS  മാത്രം സ്ത്രീയെ ദുർബല വിഭാഗമായി കണക്കാക്കുന്നത് ഭരണഘടനയുടെ 14, 15 വകുപ്പുകളുടെ നഗ്നമായ ലംഘനമാണ് .പുരുഷന് നൽകുന്ന ഈ അധിക ചുമതല നിയമവിരുദ്ധമാണ് . സ്ത്രീയും പുരുഷനും തുല്യരാണെങ്കിൽ ഒരാൾ മറ്റൊരാളെ ചിലവ് കൊടുത്തു നിലനിർത്തേണ്ട ആവശ്യം ഇല്ല . എന്നാൽ വൃദ്ധരായ മാതാപിതാക്കളുടെ സംരക്ഷണം മക്കൾ ചെയ്യേണ്ടത് നിയമപരം ആകുകയും ചെയ്യും . മാത്രവും അല്ല , മറ്റു പല വികസിത രാജ്യങ്ങളിലും ഇത്തരത്തിൽ ഒരു നിയമം നിലവിൽ ഇല്ല . ഇത് കാലോചിതമായി പരിഷ്‌കരിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യം ആണ് .ഇത് ഭാരതീയ ഭരണഘടനയുടെ സമത്വ മൂല്യങ്ങളുടെ ലംഘനം  തന്നെയാണ് . 

https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/07/02/jsk-movie-censorship-controversy.html

MOVIES MOVIE NEWS ‘ജാനകി വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള’യും ആവിഷ്ക്കാര സ്വാതന്ത്ര്യവും; അഭിഭാഷകൻ പറയുന്...

Read more at: https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/07/02/jsk-movie-censorship-controversy.html

MOVIE NEWS ‘ജാനകി വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള’യും ആവിഷ്ക്കാര സ്വാതന്ത്ര്യവും; അഭിഭാഷകൻ പറയുന്നു സലിൽ...

Read more at: https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2025/07/02/jsk-movie-censorship-controversy.html

ജാമ്യമാണ് നിയമം, ജയിലല്ല

“ജാമ്യമാണ് നിയമം, ജയിലല്ല”; വിധികളും അതിൻെറ ലംഘനങ്ങളും: അഡ്വ. സലിൽ കുമാർ പി

Jul 1, 2025 .

ഭാരതത്തിൻ്റെ അടിസ്ഥാന ക്രിമിനൽ തത്വങ്ങൾ ആയ കുറ്റവിമുക്തതയും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും സംരക്ഷിക്കുന്നതില്‍ ജാമ്യം ആണ് നിയമം, ജയിലല്ല എന്ന ജസ്റ്റിസ് വി. ആർ കൃഷ്ണയ്യരുടെ വിധി പ്രസ്താവം സുപ്രധാനമാണ്. ഗുഡികന്തി നരസിംഹുലു vs പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ (1978) കേസിൽ ജസ്റ്റിസ് വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ ആഖ്യാനിച്ച ഈ നിയമതത്വം, ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം വകുപ്പിൽ സംരക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. എന്നിരുന്നാലും, പ്രത്യേകിച്ച് നമ്മുടെ കീഴ് കോടതികളിൽ ഈ തത്വം പാലിക്കപ്പെടുന്നത് അപൂർവമാണ്. ചിലപ്പോൾ, ജാമ്യ അപേക്ഷകൾ യാന്ത്രികമായി നിരസിക്കപ്പെടുന്നു, ഭരണഘടനാവകാശങ്ങളേയും വ്യക്തിഗത സ്വാതന്ത്ര്യത്തേയും വെല്ലുവിളിക്കുന്നവിധത്തിൽ തന്നെ.

ഈ ലേഖനം സുപ്രീം കോടതി, കേരള ഹൈക്കോടതി എന്നിവയുടെ പ്രധാന വിധികളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ജാമ്യം ആണ് നിയമം’ എന്ന പ്രമാണത്തിന്റെ നിർണ്ണായകത വ്യക്തമാക്കുന്നു, അതോടൊപ്പം ആ തത്വം പലപ്പോഴും അവഗണിക്കപ്പെടുന്നതിൽ ആശങ്കയും ഉന്നയിക്കുന്നു.

I. സുപ്രീം കോടതിയുടെ പ്രധാന വിധികൾ :

1. ഗുഡി ഗാന്ധി നരസിംഹലു v. പബ്ലിക് പ്രോസിക്യൂട്ടർ (1978) 1 SCC 240 എന്ന കേസിൽ ജാമ്യം ആണ് നിയമം, ജയിലല്ല എന്ന്ജസ്റ്റിസ് വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യർ പ്രസ്താവിക്കുക ഉണ്ടായി. അപരാധിയുടെ സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് വേണം ഇത്തരം കേസുകളിൽ ജാമ്യ വിധി പറയേണ്ടത് എന്ന് ജസ്റ്റിസ് വി. ആർ കൃഷ്ണയ്യർ വ്യക്തമാക്കി. ശിക്ഷപോലെ ജാമ്യം നിഷേധിക്കരുതെന്ന് അദ്ദേഹം നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.

2. സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് രാജസ്ഥാൻ vs ബാൽ ചന്ദ് (1977) 4 SCC 308 കേസിൽ, “ജാമ്യം ആണ് നിയമം ജയിലല്ല” എന്നത് ലഘുവായ ശൈലിയിലാണ് ഈ വിധിയിൽ സുപ്രീം കോടതി അതിന്റെ നിലപാട് വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നത്. വിചാരണയ്ക്ക് മുമ്പുള്ള തടവുകള്‍ മാത്രമേ അംഗീകരിക്കാവൂ എന്നും കോടതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

3. ദാത്താ റാം കേസ് (2018) 3 SCC 22 ൽ “ഒരു വ്യക്തിയെ കുറ്റക്കാരനാണെന്ന് തെളിയിക്കപ്പെടുന്നത് വരെ അവൻ കുറ്റരഹിതനാണെന്ന് കരുതണം. അതിനാൽ, ജാമ്യം നൽകുന്നത് നിയമപരമായ ചട്ടമാണ്.” അവശ്യകാരണമില്ലാതെ കീഴ് കോടതികൾ ജാമ്യം നിരസിക്കുന്നതിൽ സുപ്രീം കോടതി ആശങ്ക പ്രകടിപ്പിച്ചു.

4. സഞ്ജയ് ചന്ദ്ര v. CBI (2012) 1 SCC 40 കേസിൽ ജാമ്യത്തിന്റേതാണ് നിയമം എന്നും കുറ്റാരോപിതൻ വിചാരണക്കായി കോടതിയിൽ ഹാജരാകാൻ തയ്യാറാകുന്നതിന് ഉള്ള ഉറപ്പ് ഉണ്ടെങ്കിൽ അനാവശ്യമായി തടവിൽ വയ്ക്കേണ്ടതില്ലെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

5. അർണേഷ് കുമാർ vs സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ബീഹാർ (2014) 8 SCC 273 കേസിൽ 7 വർഷത്തിൽ കുറവ് ശിക്ഷ ലഭിക്കുന്ന കുറ്റങ്ങളിൽ പ്രതിയെ അറസ്റ്റു ചെയ്യുന്നതിന് പോലീസിന് കൃത്യമായ ന്യായീകരണം വേണമെന്നും, കോടതികൾ കുറ്റാരോപിതരെ റിമാൻഡ് ചെയ്യുന്നതിന് മുൻപ് കാര്യമായി ആലോചിക്കണമെന്നും കോടതി നിർദ്ദേശിച്ചു.

II. കേരള ഹൈക്കോടതിയുടെ പ്രധാന വിധികൾ

1. മാനുവൽ vs സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള 2005 (3) KLT 66 കേസിൽ ആണ് “ജാമ്യം ആണ്നിയമം” എന്ന തത്വം ഊന്നിപ്പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, നിസ്സാരമായ ആക്ഷേപങ്ങൾ അടിസ്ഥാനമാക്കി വ്യക്തിയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം ഹനിക്കരുതെന്ന് കേരള ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമായി നിര്‍ദ്ദേശിച്ചു.

2. മുഹമ്മദ് ഇഖ്ബാൽ v s സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള 2008 (1) KLT 377 ഈ NDPS കേസിൽ, ജാമ്യഘട്ടത്തിൽ കർശനമായ തെളിവ് ആവശ്യമായി കാണേണ്ടതില്ലെന്നും മുൻകൂട്ടി തടവിലാക്കൽ അഭിലഷണീയമല്ലെന്നും കോടതി പറഞ്ഞു.

3. പി.കെ. മുഹമ്മദ് vs യൂണിയൻ ഓഫ് ഇന്ത്യ 2003 (2) KLT 784 കേസിൽ നിസ്സാര കാരണങ്ങൾ പറഞ്ഞ് ജാമ്യം നിഷേധിക്കരുതെന്ന് കേരള ഹൈക്കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. തെളിവുകൾ നശിപ്പിക്കാനുള്ള സാധ്യതയോ അല്ലെങ്കിൽ സാക്ഷികളെ ഭീഷണിപ്പെടുത്താനുള്ള സാധ്യതയോ ഇല്ലെങ്കിൽ ജാമ്യം നിഷേധിക്കേണ്ടതില്ല എന്ന് ഹൈക്കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

7) ശ്രീജിത്ത് vs സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള 2 020 (3) KHC 144 കേസിൽ കേസുകളിൽ പ്രതിക്ക് ക്രിമിനൽ പാശ്ചാത്തലം ഇല്ല എങ്കിലുo അന്വേഷണവുമായി സഹകരിക്കുന്നു എങ്കിലും ജാമ്യം നിഷേധിക്കരുതെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു.

5. ബിജു vs സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള 2021 SCC Online Ker 289 കേസിൽ യാന്ത്രികമായി നിരസിക്കരുതെന്നും ഓരോ കേസിലും പ്രത്യേകമായ സാഹചര്യം വിലയിരുത്തേണ്ടതുണ്ടെന്നും കോടതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു.

III. ഭരണഘടനയും മനുഷ്യാവകാശവുമെന്ന നിലയിൽ ഭരണഘടനയുടെ 21-ാം ആർട്ടിക്കിള്‍ വ്യക്തിഗത സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് സംരക്ഷണമരുളുന്നു.

ജാമ്യം നിരാകരിക്കുന്നത് വിചാരണക്ക് മുമ്പുള്ള ശിക്ഷക്ക് തുല്യമായിരിക്കും. ഇത് രാജ്യാന്തര മാനവാവകാശങ്ങൾക്കും ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമാണ്.

ഹുസൈനാരാ ഖാത്തൂന്‍ vs സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ബീഹാർ (1979) കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി വിചാരണ കാത്തിരിക്കുന്ന തടവുകാരുടെ ദുരവസ്ഥ വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു. കോടതികൾ കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യം പിന്തുണയ്ക്കുന്ന സമീപനം സ്വീകരിക്കണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചു.

IV. പ്രായോഗികതയിലെ വെല്ലുവിളികൾ

തെളിവുകൾ അപര്യാപ്തമായിട്ടും, കീഴ്‌കോടതികളിൽ ജാമ്യാപേക്ഷകൾ പലതും നിരൂപണമില്ലാതെയും യാതൊരു അടിസ്ഥാനവും ഇല്ലാതെയും നിരസിക്കപ്പെടുന്നു. കുറ്റത്തിന്റെ ഗുരുതരതയെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കുന്നു. പ്രതികളുടെ സമൂഹപരമായ ബന്ധങ്ങൾ, മുൻ കുറ്റരേഖ ഇല്ലായ്മ മുതലായവ അവഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതിന്റെ ഫലമായി, ജയിലുകളിൽ വിചാരണ തടവുകാരുടെ എണ്ണം ഉയരുന്നു. പ്രതികളുടെ വ്യക്തിഗത സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഭീഷണി ഉയരുന്നു. സാമ്പത്തികമായി പിന്നോക്കം നിൽക്കുന്നവർക്കും, പ്രാദേശിക വിഭാഗങ്ങൾക്കുമാണ് ഇത് ഏറ്റവും കൂടുതൽ ബാധിക്കുന്നത്.

V. ഉപസംഹാരം:

പരിഹാരങ്ങൾ

സുപ്രീം കോടതി, കേരള ഹൈക്കോടതി എന്നിവയുടെ ജാമ്യവിധികൾ വ്യക്തമാണ്: സ്വാതന്ത്ര്യമാണ് നിയമം, തടവു അപവാദവും.

ഇതിന് പ്രായോഗികത നൽകാൻ:

മജിസ്‌ട്രേറ്റുകൾക്കും സെഷൻസ് ജഡ്ജിമാർക്കും മാനവികതയും ഭരണഘടനാ മൂല്യങ്ങളും അഭിമുഖീകരിച്ച് പരിശീലനം നൽകണം.

ജാമ്യ ഉത്തരവുകൾ വിശദമായ അവലോകനത്തോടെയായിരിക്കണം തയ്യാറേക്കണ്ടത്.

നിയമ സഹായ സംവിധാനം ശക്തിപ്പെടുത്തണം.

ജസ്റ്റിസ് വി.ആർ. കൃഷ്ണയ്യറിന്റെ വാക്കുകളിൽ:

“ജാമ്യത്തിൻ്റെ വാദം എന്നാൽ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ വാദമാണ് – അത് നീതി, പൊതുസുരക്ഷ, പൊതുസാമ്പത്തിക ബാധ്യത എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒന്നാണ്. അതിനാൽ, സാമൂഹികമായി ഉണർന്ന ഒരു ജാമ്യവിധിപ്രയോഗം ന്യായപ്രക്രിയയുടെ ഭാഗമാകണം.”

രചിച്ചത്: അഡ്വ. സലിൽ കുമാർ പി

kozhikode  – 673001

Print Friendly, PDF & Email

FacebookTwitterPinterestMessageViberWeChatLinkedInWhatsAppRedditShare

AMERICA ARTICLES 

മനോരമ പ്രസിദ്ധീകരിച്ച എൻ്റെ ലേഖനം

 ‘ജാനകി വേഴ്സസ് സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കേരള’യും ആവിഷ്ക്കാര സ്വാതന്ത്ര്യവും; അഭിഭാഷകൻ പറയുന്നു |

 Expert Opinion on Censorship Controversy over JSK | Janaki VS State of Kerala movie | JSK Movie Controversy | JSK Movie | CBFC | freedom of expression | JSK movie censorship | Kerala High Court | Article 19 | artistic freedom | religious sentiments | Sita | Dalit woman | Advocate Salil Kumar P | Asha Menon | Cinematograph Act 1952 | ജെഎസ്കെ സിനിമ | ജെഎസ്കെ സിനിമ വിവാദം | സെൻസർഷിപ്പ് | സുരേഷ് ഗോപി | സെൻസർഷിപ്പ് | അഭിപ്രായ സ്വതന്ത്ര്യം | കേരള ഹൈക്കോടതി | സിനിമാ നിയമം 1952 | മതവികാരം | ജെഎസ്കെ സിനിമ | Movie news 

 https://share.google/gPbt7a89C2K0tM1J7

എൻ്റെ emalayalee യിൽ വന്ന ലേഖനം

 

ഈ ലിങ്കിൽ click ചെയ്യൂ  :

Source: Emalayalee 

https://share.google/1hZgAJCIMyIrCJifi

OPERATION NUMKHOR RAIDS AND LEGAL PROVISIONS

 OPERATION NUMKHOR RAIDS AND LEGAL PROVISIONS

.......................................................------------------------------------------------------------------------------------

1. Statutory framework of The Customs Act, 1962

The central statute regulating import or  export, enforcement, seizure, penalties, prosecutions is the Customs Act, 1962 

 Key chapters include:

Chapter XIV (Sections 100–113) — Powers of search, seizure, detention, etc.

Chapter XV (Sections 114–131) — Confiscation, adjudication, appeals

Chapter XVI (Sections 132–140A) — Offences and prosecutions

Sections 141 onward – Miscellaneous, including consequences, powers of courts, etc.

Relevant definitions:

“Smuggling” is defined in Section 2(39) of the Act:

“smuggling in relation to any goods means any act or omission which is an offence under this Act in relation to those goods.” 

“Prohibited goods” is defined in Section 2(33): goods the import or export of which is subject to prohibition, or where the conditions of import/export are not complied with. Violation of conditions may render goods “prohibited.” 

The Act sets out:

Powers of officers of customs to search, seize, detain goods, conveyances, documents, etc.

Adjudication process (show cause notices, appeals, etc.) : 

Confiscation liability (i.e. goods, conveyances used in smuggling) :

Penalties and imprisonment :

Provisions for cognizability, bailability, arrest, especially after amendments :

Given the facts (alleged illegal import, forgery of documents, re-registration), multiple provisions would come into play.

2. Key provisions applicable

Below are the provisions most likely to be engaged in a high-value vehicle smuggling case:

(a) Seizure and detention provisions

Section 110 — Power to detain or seize goods, etc. A customs officer may seize goods or conveyances that are liable to confiscation, or goods which the officer has reason to believe to be liable. (Note: the officer must have reason to believe, not mere suspicion.)

Section 106 — Power to stop, search and examine conveyances, goods, persons, if officer has reason to believe that smuggled goods are being transported. 

Section 115 — Confiscation of conveyance used in carrying smuggled goods: If a vehicle is used for carrying smuggled goods, then in adjudication, it may be ordered to be confiscated, even if the vehicle is otherwise innocent. But the vehicle must have been used, or be being used. Some judgments have held that mere apprehension or possibility of future use is insufficient. 

Section 114 — Power to board conveyances, break open seals, etc.

After seizure, the goods/conveyance may be detained while adjudication proceeds.

Thus when customs suspects that a car is illegally imported or used in smuggling (say, as a carrier of other contraband goods), it can detain / seize it under these provisions, subject to judicial oversight and procedural safeguards.

(b) Confiscation / forfeiture (adjudication)

Section 111 — Goods imported/attempted to be exported in contravention are liable to confiscation.

Section 112 — Confiscation of means of conveyance (vehicle, vessel etc.) used in smuggling of goods or non-compliance.

Section 115 (as above) — Confiscation of conveyance (vehicle) if used in smuggling.

Section 125 — Redemption of goods in certain cases (i.e. goods which are not “prohibited goods”) by paying fine & duty, subject to discretion (but not always available).

Section 137 — No court shall take cognizance of an offence under Sections 132, 133, 134 or 135 except with prior sanction of the Collector (or officer authorised) (i.e. sanction requirement). 

Thus, once seized, the department will issue a show cause notice to the registered owner / possessor / importer, and in adjudication proceedings attempt to confiscate (vehicle or  goods) or impose penalty.

(c) Offences and penalties

Key offences under Chapter XVI:

Section 132 — smuggling of goods (i.e. import/export in violation of provision, concealment, transportation)

Section 133 — obstruction of officers of customs

Section 134 — refusal to be X-rayed or refuse screening / extraction of concealed goods

Section 135 — evasion of duty, fraudulent mis-declaration, etc. This is a central offence for duty evasion / falsification.

Section 135A — “preparation to commit offence” under the Act (if circumstances show intended offence) 

Section 135 reads (in part):

“(1) Without prejudice to any action that may be taken under this Act, if any person is, in relation to any goods, knowingly concerned in (a) mis-declaration of value; (b) fraudulent evasion of duty; (c) fraudulent attempt to evade duty or prohibition or condition; (d) fraudulent use of any exemption or drawback, etc., then he shall be punishable with imprisonment … and fine.” 

As per many explanatory notes, if duty evasion or market value exceeds a threshold (e.g. goods whose market price > ₹1 crore) then more severe punishment may apply. 

In “other cases” (i.e. not falling under the high-value criteria) under Section 135, the term of imprisonment may extend up to 3 years, or fine, or both. For repeated offence, the term may extend to 7 years. 

Also, the Customs (Compounding of Offences) Rules, 2005 allow compounding of certain offences (i.e. settling without prosecution) for offences under Section 135, subject to limits (e.g. up to 10% of market value of goods) and conditions. 

Thus, in a case of high-value vehicles, if the facts show deliberate import, forgery, nonpayment of duty, etc., the department will likely invoke Section 135 (and possibly 132) with penalties (and confiscation).

3. Cognizability, arrest power, bailability

This is a crucial area because whether customs officials can arrest without warrant, and whether the offence is cognizable, has been a contested legal issue, especially post amendments.

(a) Historic position & Om Prakash (2011)

In Om Prakash & Anr. v. Union of India, a three-judge bench held that offences under the Customs Act (specifically Sections 132, 133, 135, etc.) are non-cognizable and hence one cannot be arrested without a warrant; also, they were held to be bailable in many cases (if sentence  is less than 3 years).

Accordingly, the Court held that even though the Act confers power to arrest, that power must be exercised within the constraints of non-cognizability under the CrPC. The court reasoned that customs officers do not have greater powers than a police officer in charge of a station.

However, since then, the legislature has introduced amendments (in 2012, 2013, 2019) to the Act, which modified the arrest / cognizability scheme. 

(b) Post-amendment law and the recent Supreme Court decision (2025)

In the recent Supreme Court judgment delivered on 27 February 2025 (Writ Petitions concerning arrest powers under Customs and GST) (see the judgment in W.P.(Crl.) No.336 of 2018 & connected matters) — the Court revisited and overruled or clarified certain aspects of the Om Prakash ratio, in light of legislative amendments. 

Salient points from that judgment:

The amendments in 2012, 2013, 2019 clearly carve out certain offences under the Customs Act as cognizable (i.e. arrestable without warrant) under Section 104(4) of the Act. 

Section 104(4) now provides that offences relating to (i) prohibited goods, (ii) evasion/attempted evasion of duty exceeding ₹50 lakh, (iii) fraudulent drawback/exemption cases (where amount > ₹50 lakh), (iv) fraudulent use of instruments etc., are cognizable. 

Section 104(5) declares that “save as otherwise provided” (i.e. apart from those in 104(4)), other offences are non-cognizable. 

Section 104(6) says that offences punishable under Section 135 involving evasion exceeding ₹50 lakh etc. are non-bailable. 

The Court emphasized that the threshold for arrest under Section 104(1) is “reason to believe”, which is stricter than mere suspicion (such as under Section 41 CrPC). 

The Court held that customs officers must comply with procedural safeguards (in line with CrPC Sections 41B, 41D, 50A, 55A) — e.g. grounds of arrest in writing, right to counsel, informing person, record keeping, etc. 

Thus, after the judgment, in a high-value smuggling case, if the duty evasion or value is above ₹50 lakh (which is almost certain in luxury cars), that offence is cognizable and non-bailable and customs can arrest without warrant provided “reason to believe” is satisfied. 

Hence, in the context of Dulquer / Prithviraj car seizure case, the customs department may rely on these amended provisions to arrest (if necessary).

Therefore:

Is it a cognizable offence?

→ Yes, if the offence falls in the category under Section 104(4) (e.g. evasion of duty in excess of ₹50 lakh). For luxury vehicles, that is likely.

Can customs arrest the RC owner?

→ Yes, if the RC owner is shown to be “concerned” (i.e. responsible, involved) and customs has reason to believe he committed the offence. They must comply with procedural safeguards.

It is not automatic — customs must show reason to believe (i.e. objective grounds) and follow the safeguards.

(c) Discretion and judicial oversight

The Supreme Court judgment also cautions against arbitrary arrests and misuse. The “reason to believe” must be recorded, justified, not fanciful. The arrestee must be informed, allowed counsel etc.

Hence, even in high profile cases, the court can quash illegal arrests / direct release if procedural lapses or lack of basis exist.

4. Liability of the RC owner / whether registration certificate owner can be arrested

One of your questions is whether customs can arrest the RC owner (i.e. the person in whose name the vehicle is registered). The short answer is: Yes, but only if there is evidence linking them to the illegal import / evasion / forgery or that they had knowledge or involvement.

Some key legal points and complications:

Mere registration (RC) does not by itself make someone guilty. The burden lies on the Department to show that the registered owner was “concerned” with the offence (i.e. had knowledge, involvement, or benefit).

In confiscation proceedings (Section 115), a vehicle may be confiscated even if the registered owner claims innocence, but the adjudicating authority must consider any plausible defense (e.g. they were unaware, acted in good faith).

In some analogous contexts (e.g. Excise / transport of contraband), courts have imposed on the RC owner a reverse onus to show that they had no knowledge or reason to suspect that their vehicle was being used illegally (though strictly applying that to customs law is contentious).

In the appellate/ writ context, courts have sometimes held seizure of a vehicle illegal if there is no concrete evidence linking the vehicle to smuggling or wrongful use (i.e. mere suspicion insufficient). For example:

Safir P v. Commissioner of Customs (Kerala HC, 2023): it was held that a vehicle cannot be seized merely on an apprehension that it might be used for smuggling in future. The power of confiscation under Section 115 arises only if the vehicle was actually used or is being used for smuggling, not based on prospective suspicion. 

Kerala HC (Safir case): in that case, the court declared seizure illegal when the department failed to show actual use. 

Hence, if customs arrests the RC owner, that person has remedies (judicial review, bail petitions, challenge to seizure) if the arrest is not properly founded.

Also, from a recent media article: the Supreme Court held that:

“mere possession of imported car not to incur liability of customs duty if vehicle not registered in name: Supreme Court” — i.e. possession is less relevant than ownership / registration under certain circumstances. 

Though this specific pronouncement relates to a boundary (i.e. the possessor vs the known owner) and may not directly apply to smuggling cases, it illustrates that possession and registration interplay is a contested issue.

5. Selected Case Law (Supreme Court / High Courts / Kerala) of relevance : 

Here are some important cases and their relevance:

Case Jurisdiction / Year Key Point / Ratio Relevance : 

Om Prakash & Anr. v. Union of India Supreme Court (2011) Held offences under Customs are non-cognizable; arrests only with warrant; bailability if term < 3 years Landmark precedent, until legislative amendments.

W.P.(Crl.) No.336 of 2018 & connected (2025 Supreme Court) Supreme Court Clarified post-amendment provisions, making certain offences cognizable, non-bailable, requiring “reason to believe,” procedural safeguards Key current authority on arrest powers under customs law. 

Safir P v. Commissioner of Customs Kerala High Court (2023) Held seizure invalid if based on mere apprehension; vehicle must be actually used for smuggling to justify confiscation under Section 115. 

A controlling state-level decision (Kerala) relevant in the present case.

“Sec 115 — Mere apprehension of future use” High Court decision Kerala / Other HC :

Seizure unjustified if based purely on suspicion, not evidence. 

Verdictum

Reinforces the limitation on arbitrary seizure.

Abdul Razak v. UOI

Kerala High Court Held that violation of import conditions can render goods “prohibited” and justify confiscation under Section 125. 

Illustrates how a legal import may turn into prohibited goods for noncompliance.

P.V. Abdul Wahab v. Deputy Commissioner of Customs Kerala High Court A case of wrongful import & forged documents in vehicle import; seizure upheld, burden of proving good faith considered. 

State precedent dealing with illegal vehicle import.

Superintendent of Customs & Central Excise v. Raichand High Court / lower courts Customs officer’s power to seize a vehicle carrying smuggled goods under Section 110. 

Supports departmental power of seizure of vehicle.

These and other decisions provide doctrinal contours: seizure must be based on material information, not mere suspicion; the owner must get a fair hearing; adjudication and confiscation must follow principles of natural justice.

6. Likely legal challenges / defenses & risks

Given the high profile nature, the RC owner (or their counsel) is likely to raise (or already is raising) the following defenses/challenges:

Lack of material / nexus: Customs will have to prove that the vehicle was illegally imported, or used for smuggling or connected to the illicit scheme (via forged docs, dodgy chain, false registration). If that link is weak, the seizure / arrest can be challenged.

Procedural defects: If customs officers fail to follow the mandatory procedural safeguards (e.g. not recording reasons to believe, not informing grounds of arrest, not allowing lawyer, not keeping notes), the arrest or seizure may be liable to be quashed (especially under the 2025 Supreme Court guideline).

Seizure only of goods, not the vehicle: The owner may argue that the vehicle is not itself a “conveyance used for smuggling” (i.e. may be legally innocent) and only the illicit goods (if any) should be confiscated.

Legitimate transfer / import under Transfer of Residence (ToR) rules: The news reports themselves mention that second-hand cars cannot be imported except under the Transfer of Residence rules (used abroad for 3 years, paying duty). A defense might be that the import was claimed under ToR and documentary proof is forthcoming. 

Bona fide buyer / third party purchaser: If the RC owner bought the car in good faith from a seller, without knowledge of smuggling, they may claim protection under principles of innocent purchaser, though in customs law the doctrine is not always generous in this regard.

Statutory limitation / delay: If customs delayed taking action or initiating proceedings, a challenge may be made, though in smuggling cases limitation is less forgiving.

Redemption under Section 125: If the goods are not determined to be “prohibited goods,” the owner might claim release on payment of redemption fine and duty (though in smuggling cases this is often denied by courts). Abdul Razak is relevant here. 

Violation of Article 14 / arbitrariness / fairness: Especially in high profile cases, courts may scrutinize whether the exercise of discretionary powers was arbitrary or unequal.

Presumption of innocence: Until guilt is proven, the owner has rights under criminal procedure (if arrested, etc.).

Given the intense scrutiny and media coverage, the courts may demand high evidentiary stringency from customs.

7. Application to the Dulquer / Prithviraj seizure case: What likely is being invoked and risks

Based on the media reports:

Customs is alleging that luxury vehicles have been smuggled from Bhutan with forged documents, misuse of Indian Army / US Embassy seals, false registration, tampering of Parivahan database, etc. 

The reported scheme is that cars were either imported in “completely knocked down (CKD)” condition, or driven in as tourists (and not exported), or hidden in containers. 

After import, they were re-registered using forged documents in various states, including border states, perhaps to avoid detection. 

Customs claims many cars were also used to smuggle gold or drugs (i.e. the vehicle was a conveyance in other smuggling). 

The scale is large (36 cars seized initially, perhaps 150–200 more in the net).

Given the high value, the customs department is likely invoking:

Section 110 for seizure of vehicles as conveyances liable to confiscation

Section 115 for confiscation of conveyances if used in smuggling

Section 135 (or Section 132) for penalty / criminal prosecution for evasion, false documentation, fraud

Use of Section 104(4) / (6) to treat it as a cognizable, non-bailable offence (given the value is very likely beyond ₹50 lakh)

Possibly compounding might be considered, but given the scale and public interest, they may not offer compounding easily.

Show cause / adjudication proceedings, eventually confiscation orders, possibly appeals to CESTAT / High Court

From the defense side, the RC owners will likely argue:

They will demand proof of illegal import (bill of entry, customs clearance)

They may assert they imported under legitimate ToR rules

They may contend they were bona fide purchasers

They will scrutinize whether customs had sufficient grounds (reason to believe) at the time of seizure / arrest

They may challenge arrest (if made) on procedural grounds

They may seek release of the vehicle or bail.

Given the 2025 Supreme Court decision, any arrest must comply with procedural safeguards and be based on a solid “reason to believe.”

Also, the earlier Kerala HC decision in Safir is significant: a Kerala court may be more sensitive to overreach in vehicle seizures in the state, and thus may press customs to justify the seizure properly. 

8. Summary: What are the answers to your specific questions?

Under what provisions is customs seizing those vehicles imported illegally?

The likely legal basis is under Section 110 (seizure / detention of goods/conveyance liable to confiscation) and Section 106 (search of conveyance). For adjudication / confiscation, Sections 111, 112, 115 may be invoked (for confiscation of goods and means of conveyance). For penal proceedings, Sections 132 / 135 (smuggling / evasion / fraud) and perhaps 135A (preparation) may be used.

What is the punishment?

For offences under Section 135 (evasion of duty / fraud etc.), imprisonment may extend up to 3 years, or fine, or both. For repeated / high value offences, up to 7 years may apply. 

If the evasion / value is large enough (above thresholds), more severe penalties (cognizable, non-bailable status) will apply.

In addition, confiscation of the vehicle, fine equal to illegal gain, etc. The court may also order publication of the conviction (Section 135B) and other ancillary consequences.

Is it a cognizable offence?

Yes — under the amended law (post 2012/2019), certain customs offences (specifically dealing with high value duty evasion, fraud, prohibited goods) are cognizable under Section 104(4). Given the likely value (luxury cars), it is highly probable the case qualifies. 🟢 The recent Supreme Court decision affirms this interpretation. 

Can customs arrest the RC owners?

Yes, provided that there is reason to believe (objectively justifiable) that the RC owner was involved in or “concerned” with the offence (import fraud, misdeclaration, knowledge or complicity). The arrest must satisfy procedural safeguards (grounds of arrest, informing person, right to counsel, etc.). Under the amended law, for offences under Section 135 exceeding threshold, the arrest would be non-bailable. The RC owner has remedies (judicial review, bail application, discharge application) if procedural or substantive defects exist.

9. Concluding observations & caveats

The legal regime governing customs arrest, seizure, and confiscation has evolved over the years. The 2025 Supreme Court judgment is pivotal in balancing enforcement power with protection of individual liberty.

In high profile cases like the Dulquer / Prithviraj vehicle seizure, the customs will need to build a strong evidentiary case (bill of entry, chain of import, forensic analysis of documents, registration history, ownership trail).

The RC owner (or defense) will likely challenge procedural lapses, adequacy of reason to believe, sufficiency of nexus, claims of innocence, delay, and constitutional safeguards.

Even if the vehicle is confiscated, the owner may try to salvage some relief under Section 125 (if the goods are deemed non-prohibited), but courts are often conservative in allowing that in smuggling cases.

Given that courts (especially in Kerala) have in past insisted that seizure must be based on actual use / evidence, not mere suspicion, the customs must ensure the record is properly made.

BY :

SALIL KUMAR.P

ADVOCATE

KOZHIKODE=673001

PH :8075113965

ട്രിപ്പിൾ തലാക് (Talaq-e-Biddat)

  ട്രിപ്പിൾ തലാക് (Talaq-e-Biddat)

====================================

മുസ്ലീം വ്യക്തി നിയമപ്രകാരം 'തലാക്' (talaq) എന്നത് വിവാഹമോചനം പ്രാപിക്കുന്ന ഒരു മാർഗമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് കേരളത്തിൽ, 'ട്രിപ്പിൾ തലാക്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന 'തലാക്-ഇ-ബിദ്ദത്' (talaq-e-biddat) നിയമപരമായി നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു sitting-ൽ മൂന്ന് തവണ 'തലാക്' ചൊല്ലി വിവാഹമോചനം പ്രാപിക്കുന്ന രീതിയാണ്.

 ട്രിപ്പിൾ തലാക് (Talaq-e-Biddat) നിരോധനം

2017-ൽ, ഇന്ത്യയുടെ സുപ്രീം കോടതിയിൽ 'ശയാറ ബാനോ' കേസിൽ, 'തലാക്-ഇ-ബിദ്ദത്' ഭരണഘടന വിരുദ്ധമെന്ന് വിധി പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഇതിനെ തുടർന്ന്, 2019-ൽ 'മുസ്ലീം വനിതാ (വിവാഹത്തിലെ അവകാശ സംരക്ഷണം) നിയമം' (Muslim Women (Protection of Rights on Marriage) Act, 2019) നിയമമാക്കപ്പെട്ടു. ഈ നിയമം പ്രകാരം, 'തലാക്-ഇ-ബിദ്ദത്' ഏതെങ്കിലും രൂപത്തിൽ (മൊഴി, എഴുത്ത്, ഇലക്ട്രോണിക് മാർഗങ്ങൾ) ചൊല്ലുന്നത് നിയമപരമായി അസാധുവും കുറ്റകരവുമാണ്, മൂന്ന് വർഷം വരെ തടവും പിഴയും ശിക്ഷയായി. 

 തലാക്-ഇ-ഹസൻ (Talaq-e-Hasan) & തലാക്-ഇ-അഹ്സൻ (Talaq-e-Ahsan)

ഇവ 'തലാക്-ഇ-ബിദ്ദത്' എന്നത് പോലെ ഉടൻ തന്നെ വിവാഹമോചനം പ്രാപിക്കുന്നതല്ല. ഇവയിൽ, ഓരോ തലാക്-ഉം ഇടയ്ക്കുള്ള ഇടവേളയിൽ പുനഃപരിശോധനയും സമാധാന ശ്രമങ്ങളും നടത്തപ്പെടണം. ഇവ 'മുസ്ലീം വ്യക്തി നിയമ' പ്രകാരമുള്ള നിയമപരമായ രീതികൾ ആണ്.

കേരള ഹൈക്കോടതി വിധികൾ

ജാഫർ സാദിക് എ.വി. മർവ (Jahfer Sadiq E.A. v. Marwa): ഇവിടെ, 'തലാക്-ഇ-ഹസൻ' പ്രയോഗിച്ചുവെന്ന് കണ്ടെത്തി, അതിനാൽ 'മുസ്ലീം വനിതാ നിയമം' പ്രകാരം കുറ്റമില്ലെന്ന് ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു. 

CaseMine

സജനി എ.വ. ഡോ. കലാം പാഷ (Sajani A v. Dr. Kalam Pasha): 'തലാക്-ഇ-ഹസൻ' നിയമപരമായ രീതിയായി അംഗീകരിച്ചു.

ശമീമാര വ. ഉ.പി. (Shamim Ara v. State of UP): 'തലാക്' പ്രയോഗത്തിന് മുമ്പ് സമാധാന ശ്രമങ്ങൾ നിർബന്ധമാണ് എന്ന് ഹൈക്കോടതി വിധിച്ചു.

 തലാക് പ്രയോഗത്തിനുള്ള ഇടവേള

'തലാക്-ഇ-ഹസൻ' അല്ലെങ്കിൽ 'തലാക്-ഇ-അഹ്സൻ' പ്രയോഗിക്കുന്നതിൽ, ഓരോ തലാക്-ഉം ഇടയ്ക്കുള്ള ഇടവേളയിൽ പുനഃപരിശോധനയും സമാധാന ശ്രമങ്ങളും നടത്തപ്പെടണം. ഇത് 'മുസ്ലീം വ്യക്തി നിയമ' പ്രകാരമുള്ള നിയമപരമായ രീതികൾ ആണ്.

 നിയമ നടപടിക്രമം

കുറ്റം: 'തലാക്-ഇ-ബിദ്ദത്' പ്രയോഗിക്കുന്നത് 'മുസ്ലീം വനിതാ നിയമം' പ്രകാരം കുറ്റമാണ്.

പിഴവ്: മൂന്ന് വർഷം വരെ തടവും പിഴയും ശിക്ഷയായി.

ബെയിൽ: കുറ്റം 'നോൺ-ബെയിലബിൾ' ആണ്, എന്നാൽ മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതിയിൽ ബെയിൽ അപേക്ഷിക്കാം.

കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണം: മാതാവിന് കുട്ടികളുടെ സംരക്ഷണ അവകാശം.

 നിർദ്ദേശങ്ങൾ

'തലാക്-ഇ-ബിദ്ദത്' പ്രയോഗിക്കുന്നത് നിയമപരമായി കുറ്റമാണ്.

'തലാക്-ഇ-ഹസൻ' അല്ലെങ്കിൽ 'തലാക്-ഇ-അഹ്സൻ' പ്രയോഗിക്കുന്നതിൽ, ഇടയ്ക്കുള്ള ഇടവേളയിൽ സമാധാന ശ്രമങ്ങൾ നിർബന്ധമാണ്.

Live-in Relationships in India: Legal Status, Rights, and Judicial Paradigm

 Live-in Relationships in India: Legal Status, Rights, and Judicial Paradigm 

====================================

I. Introduction & Legal Background

A live-in relationship (or cohabitation without marriage) refers to a relationship in which two adults live together in a shared domestic arrangement akin to marriage but without solemnization under any statutory marriage law. Though Indian statutory law does not expressly recognize live-in relationships as marriage, Indian courts have progressively evolved doctrines to protect rights of partners (especially women) and children in such relationships, by interpreting existing laws purposively.

Key foundational principles:

Live-in relationships are not illegal per se, and consensual cohabitation between adults is allowed under the Right to Life and Personal Liberty (Article 21).

The challenge is establishing when such a relationship qualifies for legal protections (maintenance, domestic violence remedies, property rights) by classifying it as a “relationship in the nature of marriage”, or by expanding interpretation of statutes (CrPC, Domestic Violence Act, etc.).

Courts consider various qualitative factors / criteria (duration, public representation, shared finances, holding out to society) to determine when cohabitation attains legal significance.

Significant Supreme Court decisions (and lower court jurisprudence) have shaped the contours of these rights.

II. Key Supreme Court and High Court Precedents

Here are some landmark decisions and legal points:

1. D. Velusamy v. D. Patchaiammal (2010) 10 SCC 469

One of the seminal judgments setting out criteria for when a live-in relationship may be classified as being “in the nature of marriage.”

The Court held that not every live-in relationship qualifies; certain conditions must be satisfied:

  • Both parties must be of marriageable age, legally capable of marrying (i.e., unmarried or legally divorced).

  • They must voluntarily cohabit for a significant period.

  • They must present themselves to society as spouses (holding out).

  • They must share household responsibilities, finances, and mutual commitment.

The Court also observed that mere sexual relationship, or arrangement of convenience, or short cohabitation does not qualify.

The decision was used by lower courts to permit maintenance claims and property claims in suitable cases under the doctrine of equitable interest.

2. Indra Sarma v. V.K.V. Sarma (2013) 15 SCC 755

The Supreme Court considered the extent to which the Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005 (DV Act) applies to live-in relationships.

The Court clarified that where a woman is in a live-in relationship that qualifies as a “relationship in the nature of marriage,” she can avail remedies under the DV Act.

However, not every cohabitation is covered; the relationship must satisfy certain qualitative tests.

The Court emphasized that the Act is not a blanket statute for all live-in cases — courts must adjudge whether the particular relationship qualifies.

3. Chanmuniya v. Virendra Kumar Singh Kushwaha (2011)

In this case, the Supreme Court held that a woman in a live-in relationship can claim maintenance under Section 125 of the Criminal Procedure Code (CrPC) if the relationship is “in the nature of marriage.”

The Court observed that denying maintenance in such circumstances would violate Article 21 (right to life with dignity).

This expansion placed live-in partners within the protective ambit of CrPC, in certain cases.

4. Tulsa v. Durghatiya (2008)

Though not always directly cited in live-in jurisprudence, this decision addressed legitimacy and rights of children born from non-marital relationships. The Court held that children born out of live-in or extramarital relationships should not be treated as illegitimate and should have rights of inheritance and maintenance.

This principle is often invoked in live-in cases where children are involved.

5. Recent tendencies and pronouncements

Some more recent Supreme Court and High Court commentary suggest that prolonged cohabitation may carry an implied consent or representation akin to marriage. For example, media reports claim that the Supreme Court has indicated “live in implies consent.” 

India Today

Also, newer cases are exploring expansion of maintenance claims under Section 125 / domestic violence frameworks to non-marital partners. 

Law Web

+1

6. Kerala High Court decisions

The Kerala High Court has occasionally taken restrictive positions. For instance, in “Couple living in live-in relationship by mere agreement cannot seek divorce”, the court held that a live-in agreement alone does not confer the rights of marriage or permit a divorce remedy. 

kkslawoffices.com

In recent rulings, the Kerala High Court has held that women in live-in relationships may file domestic violence [DV Act] cases. 

The Law Advice

Also, it was held that a partner in a live-in relationship cannot be prosecuted under Section 498A IPC (cruelty) because husband (for IPC context) implies a legally married man. 

Live Law

In Muhammed Riyad v. State Police Chief, the Kerala High Court refused to permit separation of consenting adults via habeas corpus, holding that major persons in a consensual live-in relationship cannot be forcibly separated. 

BNB Legal

In a judgment regarding children, the Kerala High Court held that a child born in a live-in relationship should be treated as a child born to a married couple (for purposes of juvenile justice and child welfare). 

India Law Offices

These Kerala decisions illustrate both the evolving acceptance and the constraints in the local jurisprudence.

III. Legal Doctrines & Statutory Provisions

Below is a legal analysis of the principles governing maintenance, inheritance, property rights, and domestic violence protections in live-in relationships.

1. Maintenance rights of women

a) Under Section 125 CrPC (Criminal Procedure Code)

Originally, Section 125 CrPC mandates maintenance from a “husband” to his wife, children, and parents if they are unable to maintain themselves.

Supreme Court, in Chanmuniya, expanded the term “wife” to include a woman in a live-in relationship if the relationship is akin to marriage.

However, many courts still draw a fine distinction: the woman must prove that her relationship meets the Velusamy criteria to claim maintenance.

Some High Courts accept maintenance for live-in women under Section 125, while others resist giving such extension where the live-in relationship is short-term or lacks external representation.

b) Under Protection of Women from Domestic Violence Act, 2005 (DV Act)

Section 2(f) defines “domestic relationship” broadly to include relationships in the nature of marriage.

Section 20 provides for monetary relief, which may include maintenance, rent, and restitution of stridhan etc.

Section 17 ensures the right of the aggrieved woman to reside in the shared household and restricts eviction without due order.

In Indra Sarma, the Supreme Court held that women in live-in relationships that satisfy certain tests may avail remedies under DV Act.

Many lower courts have awarded maintenance and compensation under DV Act in live-in cases.

c) Constitutional support / Article 21 (Right to life with dignity)

Courts have repeatedly held that denying maintenance to a woman who cannot support herself would infringe her dignity and right to life.

Article 14 (equality) may also be invoked to argue non-discriminatory access to maintenance rights irrespective of marital status, where criteria are satisfied.

2. Inheritance, Succession & Property Rights

No automatic right of inheritance

  Live-in partners do not automatically inherit intestate property from the other partner on death (unless specifically included in will). Indian intestacy laws (Hindu Succession Act, Indian Succession Act, Muslim personal law, etc.) generally assume marital or blood relations.

Equitable / constructive interest

  If a live-in partner can prove she contributed (financially, labor, or otherwise) to acquisition/maintenance of property, courts may recognize a constructive trust or equitable interest. This is often decided case-by-case using principles of fairness (quantum meruit).

Children’s rights

  Children born of live-in relationships are entitled to inheritance from their biological parents under sections of succession laws, as “children” regardless of legitimacy. (Tulsa principle)

Will / testamentary provision

  To secure rights, one partner may execute a will naming the live-in partner as beneficiary over specific property or share.

Partition / co-ownership

  If both have invested jointly in immovable property or held property in joint names, partition or declaration of shares may be claimed.

3. Applicability of Domestic Violence Act

As stated, DV Act is applicable to live-in relationships if the relationship qualifies as a “domestic relationship.”

Once applicable, the aggrieved woman can claim protection orders, maintenance, custody of children, and compensation for emotional or economic abuse.

The shared household definition (Section 2(s)) plays a key role: the cohabitation must amount to a household recognized under that definition.

4. Other legal aspects

Section 498A IPC (Cruelty)

  Kerala High Court has held that partners in live-in relationships (not legally married) cannot be prosecuted under 498A, as “husband” implies legal spouse. 

Live Law

Habeas Corpus / parental objections

  Courts often resist interfering with free will of consenting adults living together. In the Kerala case, the court rejected a habeas corpus petition to forcibly separate consenting partners. 

BNB Legal

Presumption of marriage under evidence law

  Section 114 of Indian Evidence Act allows courts to draw permissible presumptions: in prolonged cohabitation, courts may presume marriage-like relationship in the absence of rebuttal. 

Drishti Judiciary

IV. Critical Assessment & Practical Guidance

Strengths of the judicial approach

The Indian judiciary has progressively filled statutory gaps by extending equitable remedies to live-in partners, especially for women and children.

The doctrine of “relationship in the nature of marriage” creates a workable standard for when cohabitation deserves legal protection.

Use of constitutional values (dignity, equality, life) strengthens rights of vulnerable partners.

Limitations & uncertainties

The doctrine is heavily dependent on factual determination by courts; outcome can vary greatly by case.

Live-in partners do not enjoy the full suite of rights of legally married spouses, especially in inheritance and marital remedies (divorce, alimony under marriage statutes).

Some courts (especially in Kerala) adopt cautious stances and restrict divorce claims or penal provisions in live-in cases.

Lack of a uniform statute leads to disparity and unpredictability.

V. Suggested Legal Strategy for Clients

Document the relationship

  Maintain joint bank accounts, leases, utility bills, photographs, social media posts showing public representation as partners.

Live-in agreement / cohabitation contract

  Include clauses on maintenance, property contribution, exit terms, child custody.

Will / testamentary instrument

  Grant specific shares to partner to override intestacy rules.

If separation or abuse

  File petitions under DV Act (if relationship qualifies) or Section 125 CrPC (if criteria met).

In property disputes

  Claim equitable interest in assets to which the partner has contributed using constructive trust doctrine.

BY :

SALIL KUMAR.P

ADVOCATE

ROLL No. K/136/1999

KOZHIKODE

PH : 8075113965